Vẽjẽn

Fuva

Legenda: 
Kókáj sĩ ta fuva ko.
Fuva

kanhgág sĩ

Legenda: 
kókáj sĩ ti jẽn.
kanhgág sĩ

Kórẽ

Kórẽ vỹ ta kanhgág ag vẽjẽn nĩ. Nén ũ nĩ mãn fón kỹ ta ko há nĩ, mỹr ti vỹ tỹ gãr ta farĩnh ta han ka nĩgtĩ. Hãra kanhgág ũ ag vỹ gãr rynrar ta kórẽ han tĩ gé. Kanhgág fag ta kórẽ han ka fag vỹ nén ũ nĩ ketũmỹr ti kuka nénh ka rti kume ãn ki farĩnh ketũmỹr gãr rynrar ẽn ta ti kume ki vãm tĩ. Kỹ fag tỹ kukrũ vóg jẽ ki ti nej han tĩ. Hãra fag vỹ ver nén nej ãn ki sa mré nén tãg fón tĩ, ka ta ser ti grã kar ko há tỹvĩ nĩgtĩ, kórẽ ti.

Ẽgóro

KẼME NŨNẼ

Sỹ ẽgóro tu vẽmén sór mũ vỹ tỹ, KẼME NŨNẼ jẽ.
Tỹ siraj féj hã tóg jẽ, hãra vỹ nãn kãmῖ ke tῖg nῖ.
Nénh kỹ ẽg vỹ ko tῖ, rẽgró mré,
ketũmỹr ẽg vỹ nénh kỹ ko tῖ farῖnh totor mré, ketũmỹr ẽmῖ grỹ mré.

Ũ tỹ to jãn mũ tỹ inh mỹ
fóg vῖ ki ti jyjy tój mũ, ẽgóro tag ti.

Ẽkór kri vẽme

♂☻=jamré; ♀☺=má

Vãsã ũ jita nĩgtĩ, ti má fi hã mré jita fi ĩn kã nĩgtĩ.
Hãra kejẽr ti má fi vỹ: Sỹ ẽkor han mũ! Ke mũ. Kỹ fi vỹ gãr tóg grãnh, tỹ kre ki nĩm kỹ goj kA kA nĩm tĩ mũ ser.
Kỹ kejẽn kurã tẽgtũ vỹ tĩ mũ ser. Kỹ tóg fi jamré ta koj ha tỹvĩ tĩ. Kỹ tóg: Sa má fi mỹ ha ã ẽkor venh tĩg ke ma! Kemũ.
- Ky tóg:
☻ Má! Ã ẽkór ta há nĩ ha, ha mãn tĩ.
- Ky fi tóg:
☺ Krá!... Torever! Pógópĩ ta: Pógópĩ,pĩ,pĩ,pĩ... Ken jẽ!
Hãra kejẽn kurã ũ kã pógópĩ ta kyr mũ ser: Ky tóg pógópĩ,pĩ,pĩ,pĩ. Kemũ.
- Ky tóg:
☻ Ha mã, má! Pógópĩ ta kyr hore. Kor ã ẽkor mãn tĩg ser.
- Ky fi tóg:

Ẽg vẽjẽn jyjy hã vỹ nỹtĩ

Ẽg vẽjẽn tag vỹ tỹ vẽnhkagta nỹti, ũ tỹ ko ja tag fã vỹ tar nỹtĩ,
kaga vãnh nỹtĩ ja nĩgtĩ, sin vãnh ja nỹgnĩ.

vẽjẽn jyjy há vỹ tỹ:

kumĩ;

fuva;

pyrfé;

grũ;

pého féj;

jymi;

nérjor;

kanẽ sá;

pisé;

tãnh nỹtĩ.

Fág kapũn

Kanhgág ag vỹ fág tỹ ag jẽn ja han tĩ. Kannhgág ag vẽjẽn kã’ũ vẽ gé, kugprũn ti. Kanhgág ag tỹ fág nũnh jé ka kuryj kam kỹ fág pãn to ka fãg kỹ kar ka fár tỹ kagje tĩ, ag tỹ ser fág ẽn pãn to jãpry jé.
Fág rãn kỹ tỹ ã pir mar tĩ. Kỹ ser kanhgág ag tỹ jãkrunh kỹ fág pã vár ãn tỹ Pĩ han kỹ fág tỹ kãki vãm tĩ ser.

Ẽmã tỹ Votor tá kanhgág ag ne fág tỹ ge mũ, ag tỹ kon jé. Fág pã ẽn génh kỹ ag fág tỹ Pĩ kãki vãm. Tag kar ag vỹ ser fág ãn grã ko mũ, mỹr tỹ ko há nỹgnĩ, kar tỹ ẽg Fe vẽnhmỹ ẽn ki há nỹgnĩ gé.

Ẽmro tỹ ẽmĩ

Ẽmro han ge:
Gãr tóg grãnh kỹ ẽg kre ki fãg kỹ kaféj tỹ kri tam tĩ, kar ẽg goj tá fẽg mũ tĩ, kurẽ tẽgtũ to. Tá krỹg kỹ ẽg ma kãmũ kỹ kréj ki vin kỹ tynyn tĩ kar ẽg kánhgren tĩ, ti tỹ funfur ken kỹ tóg há nĩ ser.
Ti funfur ẽn mrãn ẽg tĩ goj tỹ, kar ẽg pãgónh ti ser ẽg tỹ ta ẽmĩ han jé. Ẽg tỹ pãgónh kar ẽg pi ki mrẽj ẽn kure kỹ kãkã nĩm tĩ, ti grã jé. Tỹ rĩr ke ẽg nĩ hãra, ti pũr tũ nĩn jé mré ẽg jakajẽn tĩ gé, ti tỹ grã há han kãn jé. Ti grã kỹ ẽg kunũnh kỹ nén ũ nĩ to ko tĩ.

Pisé han ge

Pisé han ge
Pisé vỹ tỹ kanhgág tỹ kaingang ag vẽjẽn ũ nĩ, gãr tỹ hár ti nĩ.
Ẽg tỹ pisé han jé ẽg tóg ge tĩ:
Pĩ gru kri ẽg kukrũ sãg tĩ, kar kỹ ẽg ki gãr grãj kujẽg tĩ, ti totor jé, ki ẽg tóg ver mrẽj pin kỹ vãm tĩ.
Ti totor kãn kỹ ẽg tóg ser kréj ki kujẽg tĩ, ẽg tỹ tynyn jé kra tỹ.
Ti tynyr ta tỹ mẽnfu ve nĩj mũ ti kar kỹ. Ẽn ki tóg há nĩ ser pisé ti ẽg tỹ ko jé.
Pisé tóg nén ũ nĩ kar to ko há nĩ kar fuva nej to ke gé ver.