Fóg nén

Tecnologias, produtos, coisas criadas pelos não-índios

Sãpe

Sãpe vỹ tỹ ẽg tỹ vẽnh kri nĩm kỹ rãrĩr mĩ tĩj fẽ nĩ. Sãpe vỹ tỹ ẽg tỹ vẽnh kri nĩm kỹ rãnhrãj fẽ nĩ gé, kar ẽg tỹ nãn kãra tĩg kỹ ẽg tỹ vẽnh kri nĩm tĩ.
Fóg ag tỹ han ja vẽgtĩ, sãpe ti. Hãra kanhgág ag ne vẽnh kri nĩm kinhrãg mũ gé, hã kỹ uri kanhgág ‘e vỹ sãpe tỹ vẽnh kri nĩm kinhra nỹtĩ ha. Sãpe ũ vỹ mág nĩg nĩ, hãra ũ vỹ kãsir nỹg nĩ gé. Hãra ẽmã kar mĩ kanhgág mré fóg ag vỹ vẽnh kri sãpe vin kinhra nỹtĩ.
Kar ẽg tỹ to jykrén há han mỹr ẽg pi ẽg rãnhrãj tỹvĩn jé sãpe tỹ vẽnh kri nĩm tĩ, ẽg tỹ vẽnh há han jé hã mré ẽg tỹ sãpe tỹ vẽnh krĩ nĩm tĩ.

Pẽnturó

Pẽnturó vỹ tỹ ẽg tỹ rĩnh fẽ nỹtĩ. Fóg ag tỹ han ja vẽ pẽnturó ti, vẽnh kar tỹ rĩnh jé. ‘E tỹvĩ ta nỹtĩ pẽnturó ti, ẽmã kar mĩ tỹ ke tĩ gé, mỹr fóg ag tỹ jẽnkamu gỹjỹ ken jé ag tỹ ũn é tỹvĩ hynhan kỹ ẽmã kar mĩ pipin. Ka ta ser kanhgág ag mré hã ki krỹg mũ, fóg ag tỹ pẽnturó hynhan ja ti.

Jẽnkamu

Jẽnkamu vỹ tỹ vẽnh kar tũ nĩ. Ũ ag vỹ ti ma nỹtĩ mág nĩ, hãra ũ ag vỹ sĩnka ma nỹtĩ kar ver ũ ag vỹ ma nỹtĩ tũ nĩ. Jẽnkamu vỹ tỹ nén ũ kar kajẽm há nĩ, ẽg tỹ mãn sór kỹ. Ta tỹ nén ũ há han há nĩ kar vỹ tỹ nén ũ kórég han há nĩ gé.
Hãra ẽg tỹ jẽnkamu nĩn jé ẽg vỹ rãnhrãj ge nĩ, ke tũmỹr ẽg pi jẽnkamu nĩj mũ. Ũ ag tỹ ag ta jẽnkamu nỹtĩn jé péjug tĩ, ke tũmỹr ag tỹ nén ũ péju kỹ Vane ke tĩ ag tỹ kar ti manỹtĩ jé.
Kỹ ẽg tỹ jẽnkamu nỹtĩ sór kỹ ẽg tỹ nén ũ há ki ẽkrén ge nỹtĩ, ãn ki hã ẽg tỹ ta nén ũ há nĩj mũ.