Fóg nén

Tecnologias, produtos, coisas criadas pelos não-índios

8º ELESI tỹ kãgrá, Dourados tá.

Legenda: 
Kanhgág kar ag jé ke vỹ.
8º ELESI tỹ kãgrá, Dourados tá.

10º ELESI

(ELESI) vỹ tỹ Encontro sobre Leitura e Escrita em Sociedades Indígenas nĩ. Ka ser X tag vỹ Manaus tá kutẽj ge nĩ nĩ kysẽ tỹ outubro prỹg tỹ 2014 kã. ELESI tag vỹ UFAM - Amazonas tá Universidade tá ta kutẽj mũ.
ELESI tag vỹ 1995 kã kutẽ vén ka nĩ, COLE mré ta han ka ta nĩ vẽ - Congresso de Leitura do Brasil, UNICAMP ki (Campinas, SP), ti vỹ 2007 kã krỹ tá kutẽ nĩ ki. Kỹ ser ti vỹ 2010 pãte Brasil ki ẽmã 'e mĩ pa. VIII ELESI vỹ ẽmã tỹ Dourados MS, tá kutẽ, kysẽ tỹ maio prỹg ta 2010 kã. Hãra ser IX ELESI ne ser ẽmã ta Porto Seguro, BA, kysẽ ta outubro prỹg ta 2012 kã.

Vẽnhkurija

Vẽnhkrija vỹ tỹ fóg ag tỹ han ja nỹ, ti tỹ ẽg vỹ ẽg gãnh rem tĩ. Ag vẽreja vỹ kónẽg nỹgnĩ, jãvo fag vẽreja vỹ tỹ'u nỹgnĩ gé. Vẽreja 'ũ vỹ mág nỹ, kar ũ vỹ kónẽg nỹ gé, hãra vẽnhkurija ũ vỹ ron-ror nĩve nỹgnĩ gé. Kỹ vỹ vẽnh kar jo vẽreja tĩgnĩ, mỹr ẽg vẽnh rem mỹ tĩn kỹ ẽg gãnh vỹ kórég tỹvĩ nĩgnĩ.

Kãgrá nũnh fã.

Ũn ta kãgrá nũnh fã han ja ag hã vỹ ta fóg ag nỹtĩ. Fóg ag vỹ kãgrá nũnh fã tag han século 19 kã, kỹ ta tỹ'ũ nỹtĩg nĩ. Pi kãsir nỹtĩg nĩ, hã ser prỹg 'e pãte fóg ag vỹ kãgrá nũnh fã kãsir hyn-han kinhrãg mũ. Kỹ kãgrá nũnh fã vỹ uri tỹ'ũ nĩ ke nĩ ser uri, kar ag ta kãgrá nũnh vỹ jagnã kri sĩnvĩ nĩ ke nĩ gé, mré ti kaja vỹ tỹ'ũ nĩ ke nĩ gé.

Fókrĩ

Fókrĩ vỹ ta fóg ag tũ nĩ. Hã vẽnhkar vỹ gég nỹtĩ, mỹr ti vỹ tỹ vẽnhkar tỹ ke nỹtĩ. Fókrĩ tỹ ẽg tỹ ẽg nũr jé ẽg krĩ ta kri nĩm kỹ nũr fẽ nĩ. ẼG ta fókrĩ tỹ ẽg krĩ krãm fig tũn kỹ ẽg nunh vỹ kaga tĩ, ta vajka ẽg nunh vỹ tar nĩgtĩ. Hã kỹ fókrĩ vỹ ta nén 'ũ há nĩ mỹr ẽg vỹ ti ta ẽg nunh krãm nỹn kỹ nũr há han tĩ, vẽnhpéti há han ẽg ta tĩ gé.

Fóg ag tỹ mỹsinsér

Kurẽ tag ag kãmĩ fóg ag vỹ ag vẽnhkanhir hyn-han nỹtĩ nĩ, tag to ag vỹ carnaval ke tĩ. Ag vẽnhkanhir tag vỹ semana pir tá krỹg kren tĩ, ag kanhig-nhir mré ag tỹ goj fa kron-kron pi pir tĩ gé. Ẽmĩn jagma ũn e ag vỹ kãgter mág tĩ gé, ag ta ag pénmé hãra ag kamĩjũ vug-vóg tugnĩn. Hãra ẽg pi ge tĩ jãvo.

Sarera

Sarera vỹ fóg ag tũ pẽ nĩ, mỹr ag tỹvĩn vỹ han há nỹtĩ. Sarera 'ũ vỹ kyfé targy ta han ka nỹtĩ, hãra ver 'ũ ag vỹ kyfé tãnãj tỹ han kỹ nỹtĩ gé. Mré sarera 'ũ ag vỹ mág nỹtĩ kar 'ũ ag vỹ kãsir nỹtĩ gé. Hãra sarera ag kar vỹ ki goj rỹg há nỹtĩ, vé ag kaja hãnỹ jagnẽ kãfór nĩ ke nỹtĩ. Kar ver sarera 'ũ vỹ kufy nỹtĩ kar 'ũ ag vỹ kãnhvy nỹtĩ. Hãra ag kar vỹ ẽg ĩn kãki nỹtĩj ge nĩ, ke tũmỹr ẽg pi ne ki goj rỹg ge nỹtĩ.

kãgrá:
http://2.bp.blogspot.com/-dy2wxUe0krg/UA6uc7vSBQI/AAAAAAAAAFs/oIL_8wVRus...

Móra ke tĩ kugnỹn.

Semana tag kã ga ta Brasil ki móra ke mũ ag vỹ ga tỹ Peru tá ag kato kej mũ mũ. Ag mỹ nén 'ũ hãnrikej mũ vẽ, hãra ga tag ta Peru tá ke ag vỹ Brasil ki móra ke ta (Tinga) ke mũ ẽn ti kugnỹn mũ. Ti ta móra mãn ka ag vỹ ti mã kỹ góg kyr ãnge han tĩ ti tỹ ta kapũr tugnĩn ke vẽ, ag ta ser ti kugnỹn vẽ ser. Vẽnhkar ta ve, nén kórég tag ti. Hãra ãg jé tũg tĩ jãvo, ẽg tỹ Brasil ki nỹtĩ tag ti, mỹr nén kórég tỹvĩ vẽgtĩ.

Vẽnhkrivenja

Vẽnhkrivenja vỹ fóg ag tỹ hyn-han ja nỹtĩ. Hãra vẽnhkar vỹ nén tag to kinhra nỹtĩ, hã kỹ vỹ ẽmã kar mĩ 'e tĩ, ẽg mĩ hã. Mỹ vẽnhkrivenja vỹ ta kutã kỹ ẽg tỹ vẽnhkriven fẽ nỹtĩ, hãra ver vẽnhkrivenja 'ũ vỹ tỹ rỹ mré ãmé ãn kã ẽg tỹ vẽnhkriven fẽ nỹtĩ gé. Vẽnhkrivenja 'ũ vỹ sá, kupri, kusũg, rórór, mỹrér tánh nỹtĩ. Kỹ vẽnhkrivenja vỹ ãmé tỹvĩ kar ta kutã kỹ ẽg ju rẽ tĩ, vẽnhkar mỹ.

Pó Grẽ.

Fóg ag vỹ vãsỹ asukri ta kukrũ ki kujãn ka vóg-vóg ge kỹ kar rón kỹ tuvãnh tĩ, ag tỹ kar kãhun jé, hã to ag vỹ karamẽra ke ja nĩgtĩ. Kỹ ser ag vỹ nén 'ũ vãne kej fã mĩ vin tĩ, ag tỹ ser vẽnh kar mỹ vãne ke jé. Tag pãte ser karamẽra tag vỹ kanhgág ag ki kãrã mũ, kỹ ag vỹ kãmã mỹr vỹ ag mỹ ko há nĩ, karamẽra ãn ti. Hãra kanhgág ũ ag vỹ karamẽra tag nón nĩgjãg mũ, kỹ vỹ ag mỹ vẽnhmỹ vẽnh kar tỹ fóg ta nén tag jyjyn ja tag tugtó mũ tag tĩ. kỹ vỹ jagnẽ mré: mũnỹ ẽg vĩ ki ti jyjyn jé, ke mũ. Ag vỹ to PÓ GRẽ ke mũ ser, karamẽra ẽn to. Kanhgág tag ag vỹ tỹ Ẽmã ta Jỹkora tá ke nỹtĩ.