ũn tỹ ũ

Jagnã mré 2014 kãtĩn há han ge.

Uri vỹ tỹ prỹg ta 2013 ki kurẽ ẽgno nĩ. Kỹ ẽmã kar mĩ vẽnẽh kar vỹ vẽnh kãn kãn nỹtĩ nĩ, ag tỹ prỹ kãrã ta 2014 mỹ kãtĩg há han nĩ ken jé.

Marleide Claudio fi.

Marleide Claudio fi.

Nén ũ kar jyjy

Ẽg tỹ to jyjy kej fã vỹ tỹ nén 'ũ kar ta ke nỹtĩ. Ha nén 'ũ tu jykrén kãmã, ã ta ti to vĩ jé ã vỹ ti jyjy tój mũ. Kỹ ser tag tugnĩn ẽg vỹ jykrén mág ge nĩ.

Ẽg kãki kagá ja ag kurẽ uri.

Kurẽ ta 02 kysã ta novembro tag kã vẽnhkar vỹ vẽnhkej ra mũ nỹnĩ, ag tỹ ũn tỹ ẽg ré ka kagá ja ag kri kafej vin mré krãnkrãn mũ vẽ. kỹ ẽmã kar mĩ fóg ag kar kanhgág ag vỹ jagnẽ kóm ãjag tũ ag vigvej mũ mũ ser.

Ganga'o

Ganga’o vỹ tỹ ẽg ga mĩ katágtág ag mág nỹtĩ. Ag kãmur vỹ tỹ 10 centímetros tá krỹg tĩ, ag nun vỹ tãnãj nỹtĩ ag tỹ kyr há nỹtĩ jé. Rỹ kã ag vỹ kynkyr tĩ, mỹr ag tỹ kusa kã vẽsofen tĩ. Ganga’o kyr vỹ “ganga’oooooooooo” ke tĩ, hã kỹ kanhgág ag tỹ ag jyjy tỹ ganga’o ke mũ, ag kyr tugnĩn ke vẽ.
Ag jẽn vỹ tỹ ta kutẽ kar ka jagma ta kume ẽn tugmẽn nĩgtĩ. Kar krãgfér kume ti ke gé. Hãra ag vỹ tỹ jẽsĩ ag jẽn nỹtĩ gé, kỹ ganga’o vỹ jẽsĩ ag tỹ tĩ ko tũg jé ka to grãn ke kỹ sag tĩ.

Krĩg ta Pỹn Kakrã

Kuty ka Krĩg ag Vẽnhmãn (constelação), ũn tỹ fóg ag mỹ ve há hã vỹ tỹ Pỹn kakrã (escorpião) nĩ. Ti nhin kuju ta ti krĩ tá krỹg ki krĩg ta jygfyn ka nỹtĩ ãn ag kãki krĩg pir vỹ kusũg nĩgtĩ, krĩg kusũg tag ti to fóg ag tỹ Antares ke tĩ. Ha ti kãgrá tag ag vigve:

Pỹn Kakrã (escorpião)

Pỹn kakrã (escorpião) vỹ ga tỹvĩn kri tĩg tĩ, sukrĩg ag mré ke ti vẽ. Ũn ta nĩgjãg fã ag mỹ ga kri ũn tỹ 2 mil ke ne tóg mĩ mũ. Ẽmã ta Brasil ki ũn ta 140 ke ag ne tóg mĩ mũ tỹ’ũ nĩ ke ag tỹ nĩg nĩ. Nén ‘ũ nĩ tỹvĩn vỹ tỹ ag jãn nĩ, kuty ka hã ag tỹ ag kré ki kãpa tĩ, ag ãkrénh jé. Marata kar sukrĩg ko ag ta tĩ gé. Hãra ag vỹ jérĩnmỹ pỹn kakrã ‘ũ ag ko tĩ gé, kar jémũjé, kasĩn kãsir kar jẽsĩ ke gé. Ag tỹ nén ‘ũ tutẽn vỹ tỹ pỹn tỹ ẽg pra ãn ge nĩgnĩ. Ag nĩgé tỹ kapẽn ve ãn ta ag tỹ ag ẽgrénh ja kryn kãn tĩ, ag tỹ kar ko jé ser. Pỹn kakrã ti tỹ ẽg Kato kãtĩg jé, ti ẽg kamẽg ka ke vẽgtĩ.

Krĩg Vẽnhmãn (Constelação).

Ẽg tỹ kuty tá kanhkã há kã, kanhkã ki ãvãnh ka, ẽg vỹ nén ũ vigve mũ ve nĩgtĩ. Tag to ẽg vỹ “krĩg vẽnhmãn” ke tĩ. Vẽnh ‘e tỹ “krĩg vẽnhmãn” tag to jykre ‘e nỹtĩg nĩ, ag ta ag jykre ẽn rĩn sór vẽgtĩ. Ãn mĩ vẽnh ‘e ag tỹ vẽnhmỹ nén ũ vigve mág tĩ, ag tỹ krĩg nĩgjãg kỹ, kanhkã ki. Fóg ag tỹ kinhra mág hã vỹ tỹ “Cão Maior” ("Kasor mag") kar “Ursa Polar”, “Escorpião” ("Pỹn-kakrã-mág"), “Leão” ("Mĩg-kusũg") ag nỹtĩ.

Vẽnhprũg

Kurẽ tỹ 03 kysẽ tỹ agosto prỹg tỹ 2013 kã vỹ ẽmã tỹ "Fág Nhin" Lomba do Pinheiro - POR/RS ki vỹ vẽnhprũg tĩ. Ũn prũg ge ti jyjy vỹ Carlos Roberto Ribeiro ke tĩ, kanhgág vĩ ki jyjy vỹ "garĩnh kuka" ke tĩ. Ũn tỹ mré nĩj ge mũn fi jyjy vỹ Claudia Loureiro de Carvalho ke tĩ, kanhgág vĩ ki fi jyjy vỹ "Tuj"ke tĩ.
Kỹ tỹ vẽnhkar mỹ há tĩ, ag mỹsinsér ke tugnĩn.