Kanhgág vĩ

Kasu, Felipe, Zilio (K.F.Z)

Kasu, Felipe, Zilio (K.F.Z)

Curso Dourados MS ki

Ẽg tỹ kanhgág tỹ kaingang mré Xokleng tóg tag ẽmã tỹ Dourados MS ra kãmũ kanhgág tỹ guarani Kaiowá ag ga ki.Ẽg tỹ ag mỹ ge kej kãmũ vẽ, ag tỹ ẽg kóm ag site pẽ han sór jé gé.

Brasil ke kanhgág ag vĩ to vẽnhmãn

Kurẽ tỹ 20,21,22 kar 23, kỹsã tỹ agosto, prỹg tỹ 2012, ke vẽnhmãm mág vẽ ke mũ (I SIMPÓSIO INTERNACIONAL SOBRE A LÍNGUA KAINGANG). Tag tóg UNICAMP (SP) ki ke mũ, vẽnhmãn tag tóg kanhgág tỹ KAINGANG ag vĩ pẽ to kenĩ. Ẽmã tỹ BRASIL ki ke e ag tóg kanhgág vĩ pẽ tag kãmén mũ, kar ẽmã tỹ JAPÃO táke ki gé, kófa ti nĩ, ti kri prỹg vỹ tỹ 85 nĩ, OSAMU FUJIMURA, tag vỹ KAINGANG ag vĩ kãmén tĩ jé nĩgnĩ gé. Kanhgág e tóg tag vég mũ, RIO GRANDE DO SUL, PARANÁ kar SÃO PAULO mĩ ke, tag kar tóg ser fóg kajró mág ag mré vẽnhvĩ tag tóg gej mũ, ke mũ ser.

Ẽg vĩ tỹ kanhyr

Inh kãtĩ ve kã
Inh ne rarỹj ko mũ
Hãra inh sỹ e ke mỹr
Inh ne rỹnh kỹ nỹnĩ

Inh kãtĩ ve kã
Inh ne garĩnh nér ko mũ
Hãra inh sỹ e ke mỹr
Inh ne nér nỹnĩ

Inh kãtĩ vê kã
Inh ne ninsu ko mũ
Hãra inh sỹ e ke mỹr
Inh ne inh nhin sun nỹnĩ.

Inh kãtĩ ve kã
Inh ne krónh krónh ko mũ
Hãra inh ne sỹ e ke mỹr
Inh ne krónh keja nĩ

Inh kãtĩ ve kã
Inh ne papé vég mũ
Hãra inh ne sỹ e ke mỹr
Inh ne pépé tĩ nĩ

Inh kãtĩ ve kã
Inh ne sĩ vég mũ
Hãra inh ne sỹ e ke mỹr
Inh ne sĩ keja nĩ

Inh kãtĩ ve kã
Inh ne mégsám vég mũ
Hãra inh ne sỹ e ke mỹr
Inh ne sám ke mũ

Acento gráfico fóg vĩ ki, kar Kanhgág vĩ ki

Fóg vĩ ki ẽg tóg vogal kri jẽ, kar ti kri nỹ han tĩ, ẽg tỹ sirama tó tar ẽn vej jé. Ex: café, chulé, fábrica.
Jo pi Kanhgág vĩ ki ke nĩ. Mỹr vogais kri nỹ, kar ti kri jẽ, pi ẽg tỹ sirama tar vej ke pi jé. Mỹr ẽg vĩ rá ki ti kri jẽ, kar ti kri nỹ vỹ tỹ ẽg tỹ, ẽg vĩ ki rá tỹ tó ũ nĩ. Kỹ vogais ag tỹ tỹ jagnẽ hẽ ra, ag som tỹ tó ũ nĩg mũ. Ex.: e, é, ẽ, a, á, ã.

(Ivone, Alziro, Marcos, Alexandre, Igedória, Lúcia, Selvino)

Kanhgág ag Arfamétu

ẼG ARFAMÉTU
(Sueli Krengre Candido, T.I.Guarita)

MŨNỸ ẼG ARFAMÉTU KINHRÃG JÉ:

Kanhgág ag arfamétu hã vỹ nỹtĩ:

Vogais à Ẽ Ĩ Ũ Ỹ tag ag tugtó jé ẽg tóg ẽg nĩjẽ tá kãtĩn tĩ

Vẽnhrá sá ag vỹ tỹ kãsũánti nỹtĩ, 14 ke ag jẽ gé:
F G H J K M N NH P R S T V ʼ
Kãnsuánte M tóg tój ke régʼre nĩ:
* Ti tỹ vogais tỹ kri nỹ ẽn ag jã kã jẽ nĩn kỹ ti tó tóg tỹ fóg vĩ ki M tó rike nĩ.

Kanhgág vĩ ki Semântica

SEMÂNTICA
Semãntica vỹ tỹ linguística jagtẽ tỹ vẽnhvĩ tó ẽn nón tugnỹm nĩ. Hẽ ren kỹ vin ge,ti tó ẽn ti kar ti rán ge ti.
Ha ũ ven nĩ:

KÓFA - fóg vĩ ki: "velho"
Ẽg kófa ag pi ó tó tĩ ha!

GUFÃ - fóg vĩ ki: "antigo"
Ẽg gufã ag vỹ ó tó ja fã nĩgtĩ.

SI - fóg vĩ ki: "antepassado"
Ẽg si ag kãme tó ag tĩ uri.

Hino Nacional ẽg vĩ ki

Goj sĩnvĩ tỹ Ipiranga fyr tá nỹtin kỹ.
Un tar,ũn mũmẽg vãnh prẽr vẽ mẽ há tĩ.
Kỹ rã vỹ ẽg ki kupũn mũ,ẽg mỹ sér tĩn kỹ,
Hãra ẽn kã,ẽg hã vỹ vyrmỹ nỹtĩ.

Ag rike pẽ, ẽg nỹtĩ ha,
Ẽg tỹ ag kamẽg jãvãnh ja tugrĩn ke vẽ.
Ag krẽm ke tũ, ẽg nỹtĩ ha,
Tag hã ve jé ẽg tóg ag kamẽg jãvãnh nĩ,
Tag ki ẽg nỹtĩ,ẽg tũpẽ ki salve, salve!

Brasil tag hã vỹ,ẽg mỹsér pẽ ti nĩ.
Jagnẽ to há kỹ jatun mỹ nỹtĩ.
Kutyg kỹ ẽg kanhkã tá krĩg sĩnvĩ vég tĩ,
Krĩ ũ tóg ẽg mỹ tỹ cruzeiro ve nĩ.
Éhé ti nĩ,sĩ tũ ti nĩ,ẽg ga tag ti.
Sĩnvĩ ti nĩ,ẽg mỹ sér ti nĩ,ti há nĩ ti.

Kanhgág tũ pẽ

KANHGÁG TŨ PẼ

Mỹkra - ag tỹ ag prũ fag mỹ tój fã, ag tỹ fag tu há tỹvĩ ẽn kã.
Nỹ - mỹnh - inh mỹnh fi, inh mỹnh fi mré ke fag kar inh mỹnh fi rég’re fag.
Vỹ’ - ẽg tỹ jagnã jyjy tó javãn kỹ jag nỹ mỹ tój fã.
Jóg - inh panh.
Ve - inh mré ke fag/ inh rá rike fag
Rég’re - inh mré ke ag/ inh rá rike ag
Jamré - rá ũ ag / inh prũ fi rég’re ag.
Jamré sĩ - inh prũ fi jẽvy ti.
Jamré sĩ fi - inh prũ fi jẽvy fi / inh prũ sĩ fi.
Má - inh panh ve fag.
Pá - má hẽ ri ke tóg nĩ. Sỹ fi mré vãmén ka sóg pá ke tĩ.
ẽg no - ẽg mré ke rén ti – jãvy.
Juke - tyj vén ja ti.