Ka

Ka ag rá

Ka ũ ag vỹ rá ja nỹtĩg nĩ gé jitóg ẽg si ag vỹ gĩr ag mỹ iskóra tá to vãmén tĩ, kỹ ka ũ vỹ tỹ rá téj ja nỹtĩg nĩ,ẽn ge hã tu ag vỹ kamẽ vẽ ke ke mũ. Jovo ka ũ ag vỹ rá ror ja nỹtĩg gé hã vỹ tỹ kanhrukrẽ nỹtĩ ser, hã kỹ ẽg si ag vỹ ka mré vãmén ja fã nĩ ag tỹ vẽnhkagta han jé. mỹ kamẽ ti kaga kỹ ti jamré hã vỹ ti mỹ vẽnhkagta ãn mãn tĩg mũ ser nãn kãtá, kỹ vỹ ka ãn mré vãmén tĩ.

Vyj

Ka tag vỹ knahgág ag mỹ tỹ nén ũ há tỹvĩ jẽ mỹr tỹ vãsỹ ta kanhgág ag mỹ tỹ vyj han há tỹvĩ jẽ, hã kỹ ka ta g ti jyjy vỹ “vyj” ke tĩ.
Ẽmã tỹ (Rio Grande do Sul kar Santa Catarina) ki ka tag ti vỹ tỹ ẽg ka pẽ jẽ, nãn mág tỹ (vale do rio Uruguai) ki. Ka tag ti kãmur vỹ 10 kar 15 mt tá krỹg tĩ ti mos kãn kỹ, hãra ũ ag mogmog kỹ ag vỹ 30mt tá krỹg tĩ gé.

Karugmág

Ka 'e ta tĩgnĩ ẽg ga mĩ, hãra ka ag kã'ũ jyjy vỹ “karugmág” ke tĩ. Karugmág ag kã'ũ vỹ tỹ karugmág kupri, karugmág kusũg nỹtĩ. Hãra karugmág pẽ hã vỹ ta ũn kusũg nỹtĩ.
Ka tỹ karugmág vỹ tỹ nén ũ há tỹvĩ jẽ,hãra ver ti fy vỹ há tỹ há tỹvỹ nỹtĩ gé, kanhgág ag mỹ.

Karugmág ag kãmur vỹ 8 kar 15 mt tá krỹg tĩ, hãra ũ ag tỹ ti kãmur tag pãte fĩnrãm tĩ gé. Ẽg tỹ karugmág ti jãnhmĩ kỹ ti kãmur vỹ 40 ketũmỹr 70 cm tá krỹg tĩ. Ti fár vỹ tỹ vẽnhkagta han há nĩ, jo ti pãn vỹ tỹ pĩ há tỹvĩ nĩ.