Jẽsĩ

Kónhko

Kónho vỹ tỹ jẽsĩ nĩ, ti kãmur vỹ tỹ 36 cm nĩ. Jẽsĩ tag ti vỹ ẽmã mág ag tỹ 4 ke mĩ tĩg tĩ: México, Bolívia, Argentina kar Brasil ki kegé. Ti vỹ rórór nĩ ti fe pãró ki, kar ti mỹ junun ki kegé. Ti to vãme vỹ ũ tỹ ti fẽr vyn ka nĩ kỹ nén ũ han kỹ vỹ ti mỹ ki kro kãn tĩ je. Ti vỹ tỹ jógóg ag hã nĩ mré ti jãn vỹ tỹ pénkrig, jẽsĩ kãsir, pỹn kar jémũjé nỹtĩ.

Jókótógtó.

Jókótógtó vỹ tỹ jẽsĩ nĩ, ti vỹ América do Sul mĩ tĩg tĩ. Ti kãmur vỹ tỹ 12 centímetros nĩ, ti my tá kãmur ta ti jã tá krỹg ti, kar ti vỹ rórór mré ta ga ve nĩ. Kanhgág ag pi ti tén tĩ, mỹr ti vỹ ko kórég nĩ. Kar vẽnhmỹ nén 'ũ kórég ne tóg hẽnrike tĩ, ẽeg tỹ jókótógtó ti tu pãg kỹ.

Kẽkó

Kẽkó vỹ tỹ jẽsĩ ‘e ag kã’ũ nĩ. Jẽsĩ tag vỹ ẽmã kar mĩ mũg tĩ gé. Vẽnhmỹ kẽkó kyr tĩn ãn kã ‘ũ ter ke vẽ itóg, kar ti tỹ vẽnhmỹ fỹ tĩ ãn kã nén ‘ũ kórég ta hẽnrikej ge vẽ gé.Ti jẽn vỹ tỹ kasĩn, Toto, pénkrig kar krĩpénugfẽr nỹtĩ, kar ti tẽ ka pi mẽhá tĩg nĩ, mỹr ti pi ti fẽr ta nam-nam ke mág tĩ. Kijẽn ti tỹ jẽsĩ ‘ũ ag krẽ tỹ ti vẽjẽn han tĩ gé, hãra ti krẽ vỹ tỹ jẽsĩ ‘ũ ag jẽn nỹtĩ gé.

Gónvẽ

Gónvẽ vỹ tỹ jẽsĩ jyjy nĩ, jẽsĩ tag vỹ ti prỹg tá krỹg ka hã kyr tĩ, ti kor vỹ ta: Fe pẽró kusũg, kar tỹ rórór nĩ. Jẽsĩ tag vỹ kanhgág ag mỹ nén ũ ki há mag tavĩ nĩ, mỹr tỹ prỹg tãg kã hã kyr tĩ, ẽg ta ẽg ga ki ẽkrãn ge ve jê, kukryr nĩ kar kỹ.
Tag tugrĩn jẽsĩ tag vỹ ta kanhgág ag mỹ prỹg tãg jun ge tój fã nĩ, kỹ ti si ag vỹ gónvẽ kyr tumẽ tĩ ag ãkrãn jẽ.

Tu jukrén jé:
• Jẽsĩ tag mỹ mĩtĩ ver hẽn?

Kókoj fĩ

Nãn mág tỹvĩ jitóg nỹgtĩ,
hãra kijãn e ke mỹr nãn jitóg pũr nỹ nĩ,
kỹ nãn ga ag jita pétã mũ nĩ,
hãra kókoj fĩ jitỹ jãvo goj ra tãtĩg kỹ goj pra kỹ nãn grug ãn kri tỹ nẽg nẽg ke tĩ, fũrũn kỹ.
kỹ nãn ga ũ ag jitóg fi ve kỹ hã han mũ gé.
ky nãn pũr jitóg komẽr hã nhyr nỹ nĩ ser.

TU JYKRE: { ẽg pi nén ũ jagyhá mỹ krónh kej ke nĩ, kỹ ũ vỹ ẽg vãsãn ve kỹ ẽg mré han sór mũ gé, kỹ ẽg tỹ jagnẽ mré kato vãsãnsãn kỹ pi ẽg tỹ hẽrej mũ, fĩn rãm ja ẽgtamũ }!!!

Sẽgror

Sẽgror vỹ tỹ jẽsĩ nĩ.
Ti kãmur vỹ tỹ 18 centímetro nĩ. Jẽsĩ tag ti vỹ krĩ mag nĩ ẽg ti nĩgjẽg há han kỹ, ti pénĩn ti fẽr vỹ sá ve mré kupri nỹtĩ gé, hãra ti vỹ ver ti fẽr kupri ag kãmĩ rórór kyrẽg nĩ, ti jẽ pénĩn ti vỹ kusũg kyrẽg nĩ gé. Ti my vỹ téj nĩ kuryj ra, kar ti my vỹ ver kãmĩ kã sagsa sá nỹtĩ gé. Ti tỹ góm Ken kỹ nĩn kỹ ti pẽn vỹ vég tũ nỹgnĩ.
Ti vẽjẽn vỹ tỹ karigri, ópẽ, toto kar jémũjé nỹtĩ.

Sórãg

Jẽsĩ kãme

Prág jũn kỹ ti si ag pi kalenario ki kanhrã tuni, vẽ hara jẽsĩ tóg kyr kamã
han ti sir ti ag mỹ ton ve se epyj vỹ kãro ha kure ag jãpã juken ra kẽn vẽ kỹ kanhgág ag vỹ jãpã
pu kyn muj ken vẽ . ag tỹ kar epãj mun jẽsĩ jagmre kãrmi kanhgág ag vỹ rãnhrãj tĩ.
Hãra jẽsi tóg kyr kamãja ni hã kỹ ti kyr keti ve uri Ẽmã mi gufã fag vỹ mygaga tĩ
ver umri fag jẽsĩ tag kyr men kỹ hã kỹ sóg toran mũ sórãg to rán mũ hovẽ jẽsĩ kãme ti

Son-son

Jẽsĩ ũ to kanhgág ag tỹ Son-son ke tĩ. Ag vỹ ẽg ẽmẽ tỹ (Rio Grande do Sul) kãmĩ ‘e nỹtĩ.
Jẽsĩ tag ag pi nãn tỹvĩn kãmĩ mũg tĩ, nãn tũg ja mĩ ag tỹ mũg tĩ ge. Ki vẽnhra ag tỹ nỹtĩ, ag kynkyr tar kamẽ tugnĩn. Ag jẽn vỹ tỹ pénkrig nỹtĩ, kar ‘onh‘oj ke gé. Fóg ag tỹ jẽsĩ tag ti to Pica-pau-do-campo ke tĩ. Hãra ti vỹ kanhgág ag mỹ nén ũ há nĩ, mỹr ti tĩ ũ tỹ kuvar há tá kãtĩ ra vê vén tĩ, hã kỹ ti tỹ ser ti kyr kỹ “Son-san” ke tĩ, kỹ ser kanhgág ag tỹ ti kyr ẽn mẽ kỹ: “ham...ũ vỹ kãtĩ, ke tĩ”. Kỹ ser jẽsĩ tag ti tỹ kanhgág ag mỹ há nĩ, ti tỹ kyr tar tugnĩn.

Pẽnfág

Pẽnfág vỹ tỹ garĩnh ve jẽ. Ti vỹ nãn fyr kar goj jagma kyr tĩgtĩ. Hãra ẽg tỹ ti kyr mẽ há han jé ẽg tỹ ti jo vẽnh péjuj mũ. Kanhgág si há ag tỹ pẽnfág kyr kamẽ han kỹ ta kutẽj ge vẽ ke tĩ, ag tỹ vẽnhmỹ ti nĩgjẽg vẽ ser.

Grétyg

Jẽsĩ tag ti vỹ ẽg ẽmã tỹ Rio Grande do Sul kãki ke nĩ, Kanhgág ag ẽmã kãmĩ ke ge. Fóg vĩ ki ti jyjy vỹ tỹ (Tico-tico) nĩ, fóg ag tỹ ti to (A Ave das Cidades) ke tĩ.
Jẽsĩ tag tỹ (América do Sul) kãmĩ mũ kar nĩ, Vẽnh kar tỹ ti kinhra nỹtĩ. Ẽmã tỹ (Sergipe) tá fóg ag tỹ ti to (Jesus-meu-Deus) ke tĩ, Kar ag tỹ (Norte) tá ti to (maria-judia) ke tĩ gé. Gré-tyg ti pi rigfijgy nĩg nĩ, hãra ti pi vé ẽg tỹ ti kẽgmĩ han tĩ vé.
• Ti jagfe ta vãfár kar nén ũ kyki tỹ han kỹ nĩg tĩ, gré-tyg fi tỹ kãki ‘on jé.
• Jẽsĩ tag ti jẽn vỹ tỹ Tẽnhgó, toto, karig-ri, katágtánh, ópẽ... nỹtĩ.