Ẽmã

Kiki han ge to Vãme

Kurẽ tỹ 05, 06, 07, 08, 09, 10, 11, 19 kar 20 kã "Kiki Han" tỹ Ẽmã tỹ Condá sc tá kutãj mũ. Ẽmã tag tá kanhgág ag vỹ ẽmã kar mĩ kanhgág kar ag mỹ vẽnhvĩ jãgnã kãn mũ, ag tỹ ag mré kiki kron mũ jé. Hã kỹ ser ũn ta kiki ve ja ag kar ũn ta ve ja tũ ag tỹ ra mũj mũ. kỹ ãjag tỹ ta kanhgág kar tag tỹ ra mũj ge nỹtĩ gé.

Guapuava kãme 1771-1772

Fág Nhin ki kãki vẽnhgrén fã

Fág Nhin ki kãki vẽnhgrén fã

Ẽmã tỹ guarita ki kanhgág sénh nĩ fi nĩ

Ẽmã tỹ Guarita- setor Pedra lisa-tenente Portela tá fi nĩ,ga tag kri kanhgág sénh nĩ fi.

Fi jyjy hã tóg Pedra Bento ke mũ.Kurẽ tỹ 29,kysẽ kri nũr tỹ junho kã fi tóg 121 prỹg tá krỹg ja nĩ.IBGE han mũ tĩ fag hã tóg fi ve ja nĩ.Ẽn kãpẽn fóg tỹ vãme han fã ag tóg fi ki junjun mũ ser,ag tỹ fi kãgrá nũnh kar fi to vãme ránrán jé gé.
Gufã tag fi tóg fi sénh há jérĩnmỹ tĩg mág tĩ ver,fi tỹ fi kósin ve tĩg jé.Ti ĩn kuvar tóg fi tỹ ra tĩg kar vỹn ken mré 4km tá krỹ nĩ.

Inh mỸ

Iraci ke tũ mỹr Neusa ãjag jé inh mỹ há han kỹ inh régre tỹ Carme fi mỹ fi mỹ ã kãme tó jẽnẽ kem nĩ.Tỹ vĩ vẽ.

Km 10 - Guarita

Km 10 tá tỹ iskóra nĩ , ti jyjy vỹ Gomercindo Jẽtẽ Tẽnh Ribeiro ke tĩ , arũnũ kajrãn fã vỹ 7 ke nỹtĩ, kanhgág ag ke gé. Arũnũ vỹ 200 ke nỹtĩ, ag tỹ ta kajrãn mũn ti.

(Cleci Nun Rá)

Pã'i ag ẽmã jér mãn ge to vãsãnsãn - Iraí (Nãnga) RS

Ẽmã tỹ Iraí (Nãnga) tá pã`i ag vỹ ga to vãmén mũ ha, fóg tỹ pã`i mág ag mré.
Antropólogo ag tỹ ga rá kar ti kãgrá han mũ ha.
Vãnhver tỹ kãnhmar kutãj vãnh nỹ kanhgág tỹ pã`i ag tỹ fóg ag vãmer kar ag jykre tugnỹm mỹr.Hãra kanhgág tỹ pã`i ag tóg ge mũ:-"Ẽg pi genka tuvãj mũ fóg ag jykre ki vãnhmãn e han jé ẽg tóg pã`i mág tỹ kanhgág kar fóg ag mré, ti tỹ kuvar hãra kãnhmar kikro jé" ge ag tỹ mũ Nãnga ki pã'i ag