Grũ

Grũ-pẽ tag vỹ mág nĩ, sĩnvĩ ti ta nĩ gé. Grũ ũ ag vỹ ta’ũ nĩ ke nĩ, ag vỹ ũn tỹ 40 ke nỹtĩ, ag pi tỹ jag nẽ hẽ nỹtĩ. Grũ ‘ũ ag tỹ ta’ũ nỹtĩ gé, Brasil kãmĩ.Hãra grũ tag ag hẽ nỹ tỹ Grũ-pẽ ag nỹtĩ. Jãvo fóg vĩ ki grũ tag ti jyjy hẽvẽ (Tucano-toco) ke tĩ. Grũ-pẽ ag pi ag tỹ ka kri nĩn kỹ jatun mỹ nĩg tĩ, ag prẽr tỹ mẽ há tĩg nĩ, mỹr ag tỹ prẽr tar tỹvĩ nỹtĩg nĩ gé. Ag kã’ũ tỹ ta kasor tỹ hog-hog ke mẽ nĩgnĩ, ti prẽr kỹ. Kar ag kã’ũ tỹ hunh sór nĩ nĩve nĩgtĩ, grũ-pẽ tag ti vỹ jã téj nĩ gé.

Ti téj vỹ tỹ 35cm nĩ, ti my tá ti kãmur tỹ ti jẽ junun tá krỹg ti;
Jãvo ti jẽg kỹ ti kãmur vỹ 17cm tá krỹg tĩ;
Grũ tag vỹ prỹg pir kãki ‘on pin tĩ;
Ti ‘on rén kỹ vỹ régre ketũmỹr tẽgtũ nĩg tĩ;
Grũ-pẽ fag ‘o tygty jé tỹ kurẽ tỹ 43 tá krỹg tĩ;
Grũ-pẽ tag tỹ koj fẽ hẽvẽ tỹ kakanẽ, toto kar jẽsĩ tỹ vẽ hẽ tygtyj ka nỹtĩ ẽn nĩ;
Ti tỹ nén ũ ko jé tỹ ti jã junun tỹ mãn kỹ kynhmỹ fón tĩ, kỹ tỹ ser ko há han tĩ, kỹ tỹ ti tãvãn ra prunh ke tĩ, kỹ tỹ ko há han tĩ ti jã téj tugnĩn.
Grũ-pẽ vỹ sá nĩ, hãra ti fe-pãró vỹ kupri nĩ. Ti jẽ vỹ ti jagtẽ mĩ mỹrér hãra krĩg mỹ kar krẽm kósóg nĩ, jãvo ti jẽ junun vỹ sá nĩ gé.

(Texto e revisão: Selvino Kókáj Amaral)