Guarita (RS)

Ẽg jamẽ tỹ Guarita vỹ Rio Grande do Sul kẽkẽ nỹ. Ga tag ti kãmur vỹ tỹ 23.406,87 hectares nỹ, hãra ver ga tag kuju kãfór vỹ tỹ nãn-pẽ nỹ. Ti ken kri kanhgág ĩn vỹ nỹtĩ, ga tag hã kri ‘ũ ag tỹ ẽkrẽn tĩ. Guarita ki kanhgág tỹ 7.000 ke kãfór tỹ nỹtĩ, ‘ũn tỹ kanhgág vĩ tó há mré ‘ũn tỹ tó vãnh mré. Ẽg jamẽ tag ki pa’i mág tỹ pir nĩ, ti hẽ to ẽg tỹ cacique ke tĩ, uri cacique ti jyjy vẽ Valdones Joaquim ke tĩ. Hãra ver Guarita ki setor ag tỹ 12 ke nĩ, ag jyjy hãnỹ nỹtĩ:
• Bananeiras
• Estiva
• Katiu Griá
• Km 10
• Laranjeiras
• Linha Esperança
• Mato Queimado
• Missão
• Pau-Escrito
• Pedra Lisa - Pó Kanér
• São João do Irapuá - São João do Irapuá
• Três Soitas
Guarita ki kanhgág ag pi ẽg vĩ tó há kar nỹtĩ, hẽre mũn ẽg tỹ nĩkrén kỹ tỹ 60% tá krỹg mũ. Kar ver ẽg tỹ nĩkrén tỹ 30% ke pi kanhgág vĩ tó há nỹtĩ. Kỹ ser ver ẽg tỹ nĩkrén kỹ 10% ke tỹ kanhgág vĩ tóvãnh ra ag tỹ vé nón nĩgjẽg há nỹtĩ.
Guarita ti ta tỹ ga mág tugrĩn tỹ cidade tẽgtũ tỹ ti tỹ município han kỹ nỹtĩ, ag hẽ nỹ nỹtĩ: Tenente Portela, Redentora kar Erval Seco. Hãra ver cidade ‘ũ tỹ Guarita tỹ divisa han kỹ nỹ, cidade tag hẽ to ẽg tỹ Miraguai ke mũ.
Ẽg ga tag kãki escola tỹ 11 ke tỹ nỹtĩ, setor kar kãki tỹ nỹtĩ, vé pi setor Linha Esperança kẽkẽ jẽ, escola ti. Escola tag ag tỹ ta escola estadual kar nỹtĩ, kãki gĩr tỹ kanhgág, kar fóg vĩ ki vẽnhrán kinhrẽg tĩ. Vẽnhkajrẽn fẽ ag tỹ ta kanhgág kar ‘ũ ag tỹ ta fóg nỹtĩ gé. Hãra Guarita ki pi kanhgág-pẽ tỹvĩn nĩ, ki ta fóg sa, fóg kórég, fóg pẽ kar kanhgág pẽ nĩ.
Ẽg jamẽ tỹ Guarita kãki fóg kórég mré fóg pẽ nĩn jé, kanhgág fag pi kanhgág pẽ ag tỹ mén sór tĩ. Fag mỹ kanhgág ag tỹ jẽnkamu tũ nỹtĩ hẽ tóg. Mré kanhgág fag pi hẽri mũn vẽnh jykrĩn jykrén tĩ, hã kỹ fag pi fag krẽ tỹ kanhgág vĩ tó vẽnh jẽj ge ẽn to ẽgrén tĩ; Kỹ fag tỹ hãra fag krẽ mỹ kanhgág vĩ tój mũ vẽ, fag tỹ fóg mré nỹtĩ ra. Hãra fag tỹ mẽ’ẽg tỹ, fag tỹ fóg rĩnve kanhgág vĩ ki vẽmén jé. Kỹ ser tag hã nỹ ser uri kanhgág ‘e tỹ ẽg vĩ tó vẽnh nỹtĩ. Hẽre mũn ver kanhgág ag tỹ cidade to hẽ nỹtĩ tugrĩn ke hẽ tóg, mré ver fóg ‘e ag tỹ ẽg ga kãki rẽnhrẽj kãge nỹtĩ.

(Texto: Selvino Kókáj Amaral)

Ẽmã
to vãménŨ ki ta >> http://www.portalkaingang.org/index_guarita.htm