Se

Se vỹ tỹ nãn kãmĩ tĩj fã ag kã’ũ nĩ. Kanhgág vĩ ki ti jyjy vẽ Se ti, hãra tupi ag hã nỹ ti jyjyn mũ; ti mỹ ag vỹ akwa’tim ke mũ, ag tỹ ti nĩjã téj tugnĩn ti jyjy tag as ja vẽ.

Nén pafa tĩj fẽ kã’ũ ti vẽ, nĩjẽ téj ti nĩ kar ti vỹ nĩgru tigtéj nĩ ti ta ka to tãpry jé. Se ti vỹ Sá mré mỹrér kar rórór nĩ gé. Ti nĩjã mré ti pãn vỹ Sá nỹtĩ kar ti mỹ kãmur vỹ 55 centímetros ta krỹ nỹ. Ti pi ti pir mỹ tĩg tĩ, Tĩja mĩ se ag vỹ 10 ke tĩgtĩ, kurã kã. Ti kufy vỹ tỹ 11 kg nĩ, ti rĩr tĩ ki ti vỹ prỹg tỹ 15 ke tá krỹg tĩ, kar se fi vỹ prỹg pir kãki krẽg pin tĩ.

Ti nĩgru tigtéj kar ti nĩjẽ téj tugnĩn se ti vỹ ga kũm há nĩgtĩ gé, ti ta ti vẽjẽn jãvãnh jé. Rỹ kã ti vỹ ti jan kar nũr sĩ han tĩ, mré ti vỹ kasor kajró rike jẽ gé.

Se ta hãnrike ta tĩgnĩ Paraná (América Central)tá kãtĩg ta Ẽmã ta Argentina ta krỹg ti. Se kusũg ag vỹ ag mũ ja mĩ ‘e mũg tĩ, ũ tatá kar ũn ta gĩr ag mré. Ag ta ser prỹg régre ta krỹg kỹ ag vỹ ag pir mỹ mũg tĩ. Hãra ag vỹ vãsekã kãmũ mãn tĩ hãra se tatá fag krãg-krãg sór kỹ. Fag krãg kri nĩkrén tỹ 10, 11 semana ta krỹg fag vỹ ser fag krã gég tĩ. Fag vỹ krã régre ketũmỹr tẽgtũ nỹgnĩ. Se krã kãsir tag ag vỹ ag jagfe kãki nỹtĩ ki kysẽ kri nũr pir han tĩ, ag tỹ kar hã ag jagfe ãn ta kãpan jé. Ta ag vỹ ag nỹ fi tỹ ag jãn há han ãn ki há mẽg nỹtĩg tĩ ka nor ta ke vẽ ag jagfe ti.

Kanhgág ag mỹ tỹ ko há tỹvĩ nĩgnĩ se nĩ ti. ag tỹ kiki to mũn kỹ kanhgág ag vỹ se tỹ kãj kãki ti kritam kỹ ti ma mũ tĩ, ti rĩr ra ver, kar hã ag tỹ se ti tãnh tĩ ser.