Iraí­ (RS) / Nãnga

ẼMÃ JYJY: Toldo Rio Mel/NÃN GA ũri ẽgmỹ.
TI NĨ JÁ: Rio Mel kar Rio Uruguai fyr ki ke vẽ. Município tỹ Iraí tá.
RÁN JÁ: Rán mãn kỹ tóg nĩ kysẽ tỹ outubro kã prỹg tỹ 1993.
TO RÁN: Registro de Imóveis tỹ Iraí ki prỹg tỹ 1994 kar SPU ki gẽ kysẽ tỹ abril prỹ tỹ 1994.
TI MÁG: 279,98 hectares vẽ
TI’E TỸ HẼRE VEN
1978 kã 80 kanhgág (CIMI tỹ rá)
2005 kã 350 Kanhgág (www.portalkaingang.org tỹ rá vẽ)
2014 kã 726 kanhgág (FUNAI tỹ Iraí tá ke tỹ rá vẽ)

TERRA INDÍGENA IRAÍ/NÃNGA KÃME
Ẽmã tỹ Nãnga tỹ Iraí tá ke tag vẽ to vãmer nĩ gé, kỹ tóg há nĩ gé ẽg tỹ ti kãmer kinhra nỹtĩn jé. Mỹr tỹ há tavĩ nĩ ẽg tỹ ẽg ẽmã kãme kikaró nĩj ki ti.
Kỹ Nãnga vẽnh han tũ ki Nonoai tá ke ag vỹ Nãnga tỹ Iraí tag ki ag krã kar ag kanhkã mré jãn kãmũ ti ha mẽ mỹr tóg ki ãkrénh, ãgrĩn kar ãgfirĩnh há nĩg kamã tĩg. Ãn hẽ tognĩg kanhgág ag vỹ mĩ kãmũ kamã já nỹtĩg nĩ. Kar Nonoai tỹ pã’i mág vỹ mĩ kãtĩg ja fã nĩg tĩ gé, Hã kỹ tóg ti kej tỹ gojvẽnhmỹ rã nĩ ke já fã nĩg, ũ tỹ mĩ kãmuj fã ti.
Nãnga tỹ ser vãnh han tavĩn jé vẽnh kanhkã pẽ tóg ki junjun vén kỹ nỹtĩ. Hãra inh pi tój mũ tag ki tỹ ũ tỹ ne ti, jag nẽ vẽnh mỹ han ge tognĩg, há tũ nĩ já tóg. Kỹ vẽnh kanhkã tag nỹ vỹ tũ ke kãn kỹ ũ tỹ kirĩ ketũ nĩn kỹ gĩr jagnẽ kanhkẽ pẽ tag vỹ ti nỹ tỹ jo jãg mũj fã mĩ kãmũ mũ, mĩ vãjãn jãvãnh jé. Hã ki tóg ser ki krỹkrỹ ke kỹ ki nỹtĩg pẽ han mũ ser.
Tag hã kãpãn kanhág tỹ ser nón kãmũ kỹ ser mĩ nỹtĩg pẽ han mũ gé. Kỹ tóg ser ge hã ki vãnh han mũ ẽmã tỹ Iraí/Nãnga ti.