SPI arendo to vãme

Francisco Kẽtẽg Moreira: SPI to vãme
SPI SÉFRI, NÃN MRÉ ARENDO TO VÃME

Ti ta ũn mỹ tó ja: Miguel Ribeiro, Roseli Sales, Zaqueu Claudino e Elfrida da Rosa (2002)

Inh jyjy há vỹ Francisco Moreira ke mũ, KẼTẼG vẽ gé Kanhgág tỹ inh jyjy ti, inh kri prỹg vỹ tỹ 75 nĩ.
- Ã mỹ SPI ag rãnhrãj ve ka nĩ?

- Hỹ! SPI ag rãnhrãj ve ka sa nĩ. Inh pi ti kar vég mũ vã, inh panh tỹ sa prỹg ta 12 ra turmỹ ki inh rãg, ti vẽnhkán jé. Mỹr ãn kã séfri ag tóg ẽg kyrũn jẽn kỹ, ẽg kugmĩgtĩ,ti ta turmỹ ki ẽg vãm jé.
Kỹ sóg turmỹ ag mré jãki kãtĩg kỹ mog kỹ jã,

- Mỹ kuvar nĩgnĩ, ã nĩgja ti ?

- Hỹ! ãn tá sa nĩgtĩ ha mã km 10 tá. Inh jóg mré ãn ta nĩ ka sỹ tag ki rãnhrãj kãtĩ tĩ, Ha mã. Mỹr posto ja hã nỹ nĩ,Irapó ki,kỹ ag tóg tag hã ki turmỹ mré vãnhmãn kỹ nĩgtĩ, ha mã; ag rãnhrãj kãn ja hã nỹ nỹ nĩ ha, ag tỹ trigo krãnkrãn fã ti, ménsám tỹ. Kórég tavĩ ag ke ra? Ga mĩ kurẽ ke kỹ ag tóg kor ãjag ménsám génh ke tĩ ha mã, kukryr kópréj ra ham! Ẽn kã pi pẽnturó ja tĩ ham! Kukryr ẽn ta ẽg pẽn nug ki gỹm gỹm ge tĩ. Jãvo ũn si há ag tỹ kur kórég kãtón kỹ jã jã ke tĩ, jo kyrũ ag prẽnprẽr ta mẽ há tĩg nĩ, kusãjgy ra ham.

- Ha-vé! Ag mỹ ãjag mỹ ném ũ nĩm tĩ ?

-Tũ nĩ,ag pi ẽg mỹ ne nĩm tĩ. Ag tỹ ẽg mỹ nĩm fã hã nỹ tỹ vẽjẽn nĩ,vẽjẽn tỹvĩn ham! Hãra vẽjẽn há pi jé gé ha mã, véké ag tỹ vẽjẽn han tĩ. Kajika tỹ ag tóg rẽgró mãn fan tĩ, hãra kajika pi jé gé, gãr grãnh vẽ ham, ãn ta ag tỹ rẽgró mãn ta jóm kej mũ ha mã; kỹ ẽg tỹ gera koj tĩ, javo ẽg tỹ ko tũn kỹ, ẽg hẽ'tá jẽn mũ gé ham, kỹ kanhgág tóg gera ko tĩ. Ẽn kã ẽg vỹ vẽjẽn kórég ra ko tĩ ham, javo ẽg tỹ tu vĩ sór kỹ, pã'i ag tóg ẽg nĩfénh tĩ, kỹ kanhgág ag tỹ gera koj mũ ha mã, gãr tỹ rẽgró mré nej ẽn ti. Javo pã’i ag vỹ séfri mré vẽjẽn há ko tĩ ham, ẽn kã séfri ta tỹ governo rike nĩ ham, ẽg pi ti vĩ kato tẽj mũ ha mã, ti tỹ ge ra ke ja ki ẽg tỹ han mũ ha mã, javo ũ nỹ ti vĩ kafẽn mũ ẽn tỹ kaneja rarẽj mũ ha mã.

- Kanhgág ũ ag mỹ ti mré nỹtĩg tĩ gé ?

- Hỹ! ũ ag tỹ ti mré ki nỹtĩgtĩ, finado Paulo ti ham, kar Laurindo ti, kar Arvelino, ãn ag hã vỹ ti mré lei han nỹtĩgtĩ ha mã, séfri ti kanẽ ja ag hã vẽ ham, ag pi tỹ hẽren há ja nỹtĩ ha mã, ẽn kã.
Kukryr ren kãmĩ ẽg tỹ trigo kri gyngan mũg tĩ ha mã, jagy há ja ke ra? pã’i ag vỹ javo ẽg nón jã jã ke tĩ, pĩ tu ag vỹ tugtón nỹtĩgtĩ gé, ha mã. Jãvo ẽg tỹ kukryr ẽn kãmĩ ménsám va jã jã ke tĩ, ẽg rãnhrãj vẽ ha mẽ, mỹr órde vẽ ham.

- Javo kurẽ kórég tá krỹg kỹ ?

- Ãn kã ag tỹ ũn prũ nỹtĩ ag mũn sĩ han tĩ, ag ĩn ra. Sexta kã kutyg kỹ ag tỹ kófa ag mũn tĩ gé, ag ĩn ra, ag tỹ ag prũ fag ve sĩ han jé. Javo ẽg tỹ kyrũ ti ha mã, ag pi ẽg mũn tĩ ham, kurẽ kórég ra ẽg tỹ rãnhrãj mũg tĩ ha mã, ẽn kã ag tỹ rãkãnh kỹ ẽg mỹ samũ ky nĩm nĩm ge tĩ, ẽg tỹ kã vãgfan jé, kỹ ag tóg kutyg kỹ ag tóg ẽg mỹ vẽnhkanhir han tĩ,(majre ti).

- Jãvo ũn ta ti ĩn ra tĩ mũ ẽn mỹ nén ũ matĩ-tĩ ?

- Tũ nĩ, pi nén ũ matĩgtĩ, ti tỹ ti prũ fi venh tĩg sĩ han vẽ vé ham, pi nén ũ vég mũ ha mẽ, pi samũ ky matĩg mũ, ag prũ fag hã nỹ ón kỹ nén ũ han han mũg tĩ, ón kỹ fag tỹ gãr krãn ja nĩgtĩ ha mã, mỹr fag tỹ nén ũ han tũn kỹ fag krẽ ti ne koj mũ ham. Ẽn kã inh pi prũ jẽ jô, kỹ tóg tỹ inh mỹ vẽnh kanhir ri ke tĩgnĩ. Sa uri tu jykrén kỹ tóg inh mỹ kagajgy tĩ, mỹr inh pi tỹ nén ũ nĩ ha!

- Kỹ ã mỹ ag mré kãjãg tĩ?

- Hỹ. Mỹr inh pi prũ jẽ, kyrũ sóg jẽ ẽn kã, ham. Kỹ kurẽ há ty krỹg mỹr, ẽg tỹ ki nỹtĩ kar nĩn mũ ha mã. Javo ũn kãtĩ tũ ẽn ta kanejan rarẽj mũ ha mẽ, te ti jun vẽ, mỹr kusẽgki ke vẽ ha mẽ, ti rẽnhrẽj ge tĩ. ãn kã ũnẽ vẽnh han mũ tỹ, se ka nĩ ki tóg kurẽ tỹ pénkar han mũ(5) ha mã, kar pi ti ĩn ra tĩg mũ gé, mỹr ta ti mỹ tója ki han tũ nĩ nỹ ha mẽ, kar ti tỹ gera ki vẽnh mỹ han mãn kỹ tóg, kurẽ (25)ke tũ mỹr ũ mẽj han mũ ha mẽ, nĩfénh kỹ nĩ ki. Jagy há kera?

- Ãmỹ nĩfénh kỹ nĩg mág ja nĩ ha ?

- Ha mã ã!Kurẽ tỹ 25 han kỹ sa nĩ gé, ẽn kã.- Kastigo ki? Hỹ! Nĩfénh kỹ nĩ ẽn vẽ, ha mẽ, kaneja hẽ kẽnty ag tỹ inh jẽn mũ ham.- Kỹ uri vẽjykre kãtĩg hãnỹ kãnỹ nĩ kera? Ẽn tỹ ver uri kãnỹ sór tĩ ha mã, mỹr ha ũ tỹ ver kãmĩ tỹ pã’i nỹtĩ ha mẽ, Kỹ ag tỹ vãjykre ẽn kinhra nỹtĩ ver ha mẽ.- Kỹ ne ẽn kã jagy há ja kera? Hỹ! Mỹr ẽn kã ag tỹ ẽg jẽnky ger tavĩ tu ẽg nĩfénh tĩ ha mã, kurẽ tỹ 5,10 vẽ, ha mã ẽg jẽnky ger tavĩ tu. pa’i ag tỹ,séfre mỹ tó vén tĩ,ag tỹ ẽg kãgmĩja ti, kỹ ti hã vỹ ser ag mỹ ti mỹ kurẽ tỹ ge han ja ã ta mũ ketĩg ge tĩ. kỹ ẽg tỹ han mũ, mỹr orde vẽ ha mã.

- Jãvo kanhgág ẽn ag krẽ ti hãre tĩ ti ĩn mĩ, ti jẽn jé?

- Hã ka sa ke mũ! Ag prũ fag hã vỹ ag krẽ jẽn jé nén ũ to krỹg'grỹg ge tĩ, ẽn ge tũn kỹ ti ne koj mũ ha mã. Ag prũ fag hã nỹ ẽn kã nén ũ krãn'krãn tĩ ha mã, ménsám tỹvĩ ta. Mỹr fag mén ag pi kuprã ke tĩ. Kurẽ kórég kã ti jun kỹ tóg ón kỹ nén ũn han han ge tĩ, ha mẽ, ti jakrén mĩ, ti prũ fi tỹ han ja ẽn ti.Kỹ tóg ti ĩn ki nũr pin kar vỹn ke tĩ ha mẽ, turmỹ ra numĩgu kã, rẽkẽnh kỹ. Kỹ tóg ser segũna kã vãnhrãnhrãj to rẽj mũ ha mã, ga mĩ kurẽ ken kỹ.
Kỹ turmỹ tóg rãnhrãj mãn kãn tĩ, ha mã, pi krỹg ja nỹgnĩ, ẽg rẽnhrẽj ti. Kar ẽgfãn ge tóg kãtĩg mũ gé ham, kỹ ẽg tóg trigo ẽn trija kej mũ ham, produto ẽn pan ve ja ẽg tóg mũ, hãra ẽg pi ne tój mũ ham, mỹr governo rike tóg tá jẽ nĩ nỹ ham. Ẽg tỹ ménsám tỹ krãn'krãn ja ra ha mã, tag hã tóg inh mỹ jagy há nỹgnĩ, hãra ẽg hẽrej mũ gé, ham. Ha vé! isỹ ménsám tỹ krãn fã hã nỹ nỹ nĩ ha! Pi ãn kã mỹkinỹriu ja tĩ.

- Kỹ ãjag mỹ jag nĩgnó tỹvĩ tỹ nỹ ãn han kãn tĩ ?

- Ga nỹ ãn ti ke sa mũ. Hỹ, fusĩnh tỹ ẽg trigo, sója kym tĩ gé, kar ẽg ta ẽg nĩgé ta gãr mránh mũ gé, Trija ke ẽg tĩgé. Trija ke nỹtĩ ki ẽg tóg kurẽgrẽg tĩ ha mẽ, kuty si ken kỹ ũ ag vỹ tu kãgej mũ gé, kỹ ũ tỹ to nỹtĩ ag vỹ nũgnũr sĩ han mũ tĩ, mỹr tavaj kỹ ag hã vỹ to ge mãn mũ, jãvo ũn ta rãnhrãj nỹtĩ ki kurẽgrẽg ja ẽn ag vỹ ser vẽnhkánkán sĩ han mũ gé, ag ta rẽkẽnhkỹ trigo, gãr, sója, rẽgró trija keja ẽn nỹgnỹg-nỹn jé, vãnh kri fi kỹ ta jufyn kũ kũmũg tĩ ha-mẽ, kanhgág ag, hãra órde vẽ ham, hẽren kỹ ẽg ki han ge tũnĩ, ẽg tỹ pã’i vĩ jẽmẽg tũn kỹ, ag vỹ hẽ kã ẽg nĩgféj mũ gé.
Kỹ tỹ uri ver há sĩ tĩ kera ? Hỹ* uri ta há tavĩ tĩ, javo ãn kã séfre tỹ tón kar ti kar vẽ,ha-mẽ,ti tỹ pã’i ag mỹ ag mrãnmrãn ra ken ag tóg tỹ kej mũ, ha-mẽ, vỹsỹ, ja, ẽn kã ag mré tỹ pã’i sĩ jãg nĩ gé, hãra sa ag tamrãn ke tũg ja tugnĩn séfre tỹ nejé pã’i mág mỹ ti rãnhrãj ki ti kutẽm genỹ, kỹ Coronẽ tỹ nejé,inh kutẽm nẽ ha-mẽ,hãra séfre tỹ nejé ti mỹ, kor ti tỹ mrãn ké, ke mỹ, ham, ãn ki Coronẽ tỹ nejé inh kãfig nỹ, ha-mã, sỹ nejé jũn tĩg nỹ ha-mã, sỹ nejé pã’i mág nĩgã ti morasa tỹ hãn ke nỹ, ha-mã, kỹ sỹ nejé séfre tu tim ke nỹ, ha-mã, hãra inh mré tỹ pã’i sĩ ja ag tỹ nejé inh kri rũm ke nỹ ha-mã,inh kãgmĩg ser pã’i ag, hãra séfre hãnejé morasa ta isỹ mrãn kenỹ ha-mã, ãn kar inh pi pã’i kirã ka nĩ, hãnỹ tĩ ha ser. Hãra inh ero pi tũ tĩg nĩ gé, mỹr isóg gojfan vóg kinhrãg mỹ nỹ gé ha-mã, kỹ ag tóg inh kãgmĩg ge tĩ, hãra pi tuvẽj ge há tĩ, ha-mẽ, kron sér tĩ mẽ ta jẽg nĩ ha-mẽ , sér gy ta nỹgnĩ ẽg mỹ, hãra ãn tỹ nejé inh kókég nỹ, pã’i ag nĩgé mĩ as tĩgtĩ, ha-mã, sỹ nejé kĩnhẽn 30 dia han nỹ ha-mã, pĩ ryg jãg sa tĩ, pã’i ag mỹ, hãra pin ka ryg ẽn pijé ha-mẽ, monh kri pã’i ag tỹ inh mỹ nỹgnỹn ra ke tĩ, ha-mã, jufyn kỹ ag ta inh mỹ vin mũ ha-mẽ, ka mag ãn ag ha-mã, kỹ sỹ ryg jã ki kutyg tĩ ha-mã, isỹ vãnhkán sór kỹ, ag tỹ isu goj tỹ jóm ke tĩ ha-mã, kỹ sa ónkỹ még tỹ tu tỹ tim ké ke tĩ, ha-mã, kórég ja kera pã’i ag, séfren mré ham, isỹ ãn kã ag juna keja ẽn pi ne jyrẽ mũ ham, kỹ ãn hãnỹ kãtĩ ver ham, tẽg ta tĩ ag kanhgág tavẽnyn kar tĩ, pã’i ag, fag mré hã ag ta, tỹ kej mũ ha-mẽ, ag pi tu vĩ katutẽj ha nỹtĩj mũ ha-mẽ, hãra séfre hã nỹ ag mỹ gera kej mũ ha-mẽ.

Tempo ẽn kã ũ nỹ pã’in fãg tĩ ?
Séfre hãnỹ vin tĩ, mỹr pi tempo ẽn kã caciki ja tĩ ha-mẽ, kurunẽ vỹ séfren mré kãnĩgtĩ ãn kã. Ti hã mỹ séfre mré tarĩr nĩgtĩ ? Hỹ ham, kanhgág mỹ vãnhjykre tó nĩgtĩ ham, kanhgág kajró ja vãgtĩ, hãra ta tũg hore, finado Bauru ti ham. Séfre mỹ ti mỹ gera ke tĩ gé ? Hỹ mỹr ta, ẽn kã ta governũ rike nĩ ham, ti ge jan ki tóg han mũ ha-mẽ, jo ti tỹ han tũn kỹ, ti nẽ vỹ rẽj mũ ham, te ti tỹ pã’i mág nĩ vẽ, gera tóg kastigu kajẽm mũ, kỹ tóg ẽn ka geja nỹgnĩ ham, jagy- há kera.

Javo ũ tỹ era ken kỹ ?
Nenẽ je, vãsĩmér ag ẽg nĩféj mũj mũ ham, ta 3 nia ra hã pã’i ag, ẽg mỹ vẽ jẽn matĩg mũ ham, kỹ ag tóg depende ero ki ẽg krĩn katón mũ ham, fag mré hã. Kastigu vẽ ha-mẽ.
Hãra séfre mré pã’i mág ag tỹ nejé rei ũ fig nỹ gé. 5, 10, 20, 30 dia vẽ ham depende ero ki ham, kar ag tỹ kamĩjóra sá han gé ha-mã, ũ ta era ke vẽnhmỹ han kỹ ag ta ra kur sá ẽn rãg mũ ham, fag mré hã ke vẽ ha-mẽ, harimũn ũ fi tóg fag mén péjuj mũ ha-mã, ke tũ nĩ kỹ ag, kỹ pã’i ag tỹ, tag kãgmĩnkỹ (ag, fag), krĩn katug-tón mũ ser. Kar ag vỹ ra kur sán gem mũ ser, kar tóg ser vãnh’e rĩnve vẽsigse (preso), tag ag rãnhrãj han tĩ gé.

Vẽnh rãnhrãj tỹ ne nẽ ?
Ẽmĩn prun prun vẽ, kar pĩ ryg, kar ẽmĩn jagma karpi ke, ha-mã ãn kã. Kỹ kanhgág ta, tỹ ãn kã tỹ jãtã ve han jãgtĩ, hãra rei vẽ ham, ũ tỹ séfre mré rei tag han mũ krã tỹ ra ge gé ham; hãra rei tỹ geja nỹ ũn pir mỹ keja pi jé, vẽnh kar mỹ keja vẽg tĩ.

Ãn kã ũ nỹ pã’i kirã sór mũ ti hẽ-re nĩj mũ ?
Kanhgág tar ag hã vỹ ki gej mũ ha-mã, ag pi vĩ kafẽn há nỹtĩj mũ, ag hã vỹ kanhgág tag ag tarĩr kãn mũ sefrén mré; kar ũ tỹ era ken kỹ ag vỹ kãgmĩj mũj mũ, ham, nĩfénh ka nĩm ja ag ta-mũ ham, tỹ 3 dia ra hã ag vej mũj mũ, ti hã nỹ ter ka ã ke vãnh ham, ag tỹ, ã mỹ vẽjẽn nĩm kỹ ã ta ser ta ag mẽg jẽj mũ ser; rẽnhrẽja ã tã-mũ ham, javo ã rẽnhrẽj tũgkỹ ag ta ser morasa tỹ ã mrãn-mrãn mũ ha-mã, ũ tỹ gojfa vóg mũ ,ti ãn ta e ta’ĩ nĩ ser ha-mẽ; hãra rei tag vé kijẽn tũ ke nỹ, ham, séfre tãg jun kỹ, kỹ tóg ẽg my há tĩg-nĩ, hãra tag tỹ nejé rei ũ fig nỹ gé, pã’i – mág ag mré, vãnh tranferi kej fã ta tỹ kãfi ham, javo kur sá ta kãnỹ ver, ham kỹ ũn ta era ke kãta’ĩn mũ ẽn vỹ kur sá rarẽ kỹ, ẽmĩn kri karpi ke jẽgtĩ ham, kỹ ti kastigu tũg kỹ ag vỹ, kanhgág japrẽn-prẽr mũ, vãnh mãn ag tóg tĩ, ag tỹ ti ero ta vãnh’e ãn mỹ tugtón jé, kỹ vẽnh’e ẽn ta ser kinhara nỹtĩj mũ, ti ero ti .Kỹ séfre mré pã’i mág ag vỹ ti fan mũj mũ, ãmã ũn tá, ser ham.

Javo ag tỹ kojeta kã jẽnkamu han fã ẽn hãra tĩ tĩ ? Ag hãra jãnãg tĩ ?
Ha . inh pi kinhra nĩgnĩ ha-mã, mỹr pã’i mág ag hã vỹ séfre ag mré vég tĩ ha-mẽ jẽnkamu tag ti, pi ag mỹ ke nỹgnĩ ẽg tỹ ve sór ti, mỹr ha-mẽ ũn ta jẽfĩn – sór mũ ti ham, ẽn ta kadejan rarẽj mũ ha-mẽ, kastigu kẽ nĩ ki tóg ũ mẽj han mũ ha-mẽ. Kỹ séfre ag tỹ tag mĩ kãmũja ag tỹ, kanhgág ag tỹ nén ũ tu há ke kã ta’ĩn kỹ nỹtĩ. Hãra pi uri ẽn gej mũ ha-mẽ, ãjag tỹ kajró nỹtĩn kỹ, ha-mẽ.
Javo ũn ta ag mré rãnhrãja ag, ag mỹ há keja kegé ? Tũ nĩ; mỹr fóg ag hã vỹ gég mũ tĩ ha-mẽ, ag pi tỹ ne ve nỹtĩ, javo fóg ag hẽ tóg jo ha-mẽ, kỹ fóg ag tỹ kanhgág ag kẽrẽ tugnĩn há ke kỹ nỹtĩ ham, javo ẽg pi tỹ ne nỹtĩ ha, ha-rimũn séfre ag krã vỹ jo, hãn-tá nĩg há ta’ĩ han nĩ hã jo. keja.
Kanhgág ag hã mỹ séfre ag pan tĩ ? Va ! S.P.I, ke mũ tag hã séfre ag mỹ ge ke tĩ, ãn kã, kỹ ẽg pi ag pan kinhra nĩj mũ ha-mẽ, ẽg ta e ke mũr séfre ũ ta jun tĩ ha-mẽ, séfre si tỹ punh ken kỹ, hãra tỹ nejé kĩjẽn jun nỹ, séfre tãg ũ ãn tỹ nejé ẽg gan renda ke nỹ, ham, kỹ fóg ũ ag tỹ nejé ga nỹ ãn krãnkrãn nỹ ser ha, rendo tu jẽnkamu ẽn mãn kãn ta tĩ séfre tãg tag ti, hãra kanhgág ũ ag vỹ kãmĩ kajrãn-rãn ja, ha-mã, kỹ ag vé ser séfren mré, tu vãmén ja nỹ, ga tỹ renda ke ka nỹ ẽn tu, hãra ag vỹ ti mré tu jag tujũ ja nĩ. Kỹ kanhgág ag tỹ nejé vãnh-mãn mág han nỹ, ẽn kã ag tóg ser pã’i mág ũ fẽg nỹ gé finado Bastiãozinho Ti, hãra tag tỹ nejé séfren tag tỹ punh ke nỹ, ha-mã, kỹ séfre ũ tóg jun mũ gé, tag vỹ ser kanhgág ag mré gan renda ke mỹ, ser mỹr ẽn kã kanhgág ag pi jẽnkamu ũ vég tĩ ha-mẽ, kỹ tóg ser ẽg mỹ há tĩgnĩ,ti tỹ kanhgág mỹ róm ken kỹ nỹn kỹ, hãra kijẽn kanhgág ag tỹ nejé tag tu, jag tu jũ nỹ ha-mã, hãra séfre tỹ ag mỹ geja keja tugnĩn ke vẽ ham, ãn ki ag tóg ser pã’i tag kutẽm mũ gé, ham, ãn kar kanhgág ag vỹ kasiki ta kãnĩm mũ, ham hãra ne tugnĩn ke nẽ, kanhgág kajrãn-rãn ja tag ti, fóg ag jykre tỹ, ag krĩn kã fi kỹ nỹtĩ ha ,keja.

Kỹ ag pi ãn kã kanhgág mỹ vĩra kej mẽ ?
Hỹ pi vĩj, ag kanhgág mỹ vĩra keti, ha-mẽ, jo ẽg vĩn kỹ ag tóg vãsĩmér kaneja ra ẽg péremũj mũ, ha-mẽ.

Kỹ kastigo ne ẽn kã jagy há ja kera ?
Hỹ. Ãn kã kastigo ta jagy-há ta’ĩ ja nỹ, ham, hẽri mũn ã ero tỹ jagy-há ta’ĩ nỹn kỹ ã ta ( 25, 30 ), dia ham mũ, ham, jag nẽ fynh ta ser ke ta’ĩ nỹ ha-mẽ, ag tỹ jag fynh fynh kỹ, ũn fyj tỹ há ke tũ ki, ũn pi kanejan ki kutẽj mũ ha-mẽ, mỹr rej vẽ, ha-mẽ, ti tỹ há ken kar hã ta kutẽj mũ, ham. Javo ti tỹ há ke tũn kỹ tóg vẽnh-mỹ ra tĩg mũ ha-mẽ, ti ter kỹ. Ti transferi keja ag ta mũ, pã’i ag , ha-mã, ãmã ũ ra ag tóg séfre mré tuj mũ, ha-mã, kuvar-há ra. Ti kanhkã tũg ja ra, ham, kỹ ta jagy tĩg nĩ.

Javo ã tỹ uri nén ũ ve ti ã mỹ hẽre tĩgnĩ ?
Sa uri nén ũ ve ta inh mỹ ke tũ nỹgnĩ, mỹr ha-mã, ẽn kã ta jagy-há tĩgnĩ hãra tóg há ja nỹgnĩ ẽn kã, ha-mã, uri ẽg pi ẽg vĩ tó mỹha, hẽren kỹ kera, mỹr fóg ag tỹ ẽg kãmĩ mũ gé uri ham, kỹ nén ũ tỹ hẽn ri ken kỹ ham, fóg ag pã’i tu tim ke ag tĩ, ham. Hẽri-mũn ũ tóg ã tu ráj mũ, keja, ũ tỹ ã kókén mũ, ã fy ja tóg mũ, hãra pã’i ag pi kãgmĩ ta mrãnh kej mũ, ha-mẽ, ag tỹ ti ven kỹ ag tóg ti kãgmĩj mũ, jo ag ti vég tũn kỹ tóg mĩ tĩj mũ, ham, uri pã’i ag rei tóg kyvar ta’ĩ nỹ ham.Tavaj mỹr ũ ta ã fy ja ãn ẽn mĩ kãtĩg mũ, ha-mẽ, ã kyvénh nĩn mũ jo, keja.

Kỹ ãn kã rej mỹ ã mỹ jagyhá ja nỹ ?
Hỹ. Ãn kã rej ta jagy ja nỹ, hãra ta há tĩg nĩ mỹr kanhgág ta’ĩ ja vãg tĩ ha-mã, uri rej tag vỹ kyvar ta’ĩ nỹ hã ka nén ũ tóg ki há keja vãnh nỹ, ha-mẽ.

Javo nãn tag tỹr nỹ tũ keja nĩ ? Ne tugnĩnke nẽ ?
Nãn tag tỹ tũ keja ti ham, séfre kar pã’i mág ag tỹ vãne keja tugnĩn ke vẽ ham, ãjag tũ kã ham, kỹ ti hẽr ke prỹg ty krỹg hore ham.

Kanhgág ag mỹ kan vãne ke tĩ gé ?
Va. E, Séfre ũ jyjy tỹ Vardomiro ke tĩ ãn hã vỹ kan vãne ke vén mũ, ãn kã seraria tỹ regre jãg mĩ, kanhgág ag ga kãgki, ũ tỹ campina tá jãgtĩ, ãn kã véjo Pauru tỹ ty nĩgtĩ, ti krãn mré, kanhgág ag pã ’i vén ja hã vỹ ha-mã, Estiva tá nĩ ka tóg ga tag ti ( Sakrog ) tỹrir kãn tĩ ha-mã. Portér ty tóg jun mũ gé ha-mã ti pãn kỹ, ti tỹ séfre tỹ ti mỹ vẽnh vĩ fi ki han vẽ, ( ordem ), kỹ tóg seraria ũn ty jun mũ gé ham portér tu hã, ãn ki ha-mã, ti ag tóg ẽn kã mũkẽj ke tĩ, Feripi Arfaiate ti ka krã nĩ ẽn ki, kỹ séfre tag tỹ ka vẽne ken vẽg tĩ ha-mẽ, tu tóg há ke kãnta’ĩn ka nĩ ham, kanhgág ag tỹ nén ũ tu ham, uri séfre ag pi ẽn gej mũ ha-mẽ, javo ag tỹ ẽn ge sór kỹ kanhgág ag vỹ, ag kug mĩj mũ, mỹr ha-mẽ kajró ãjag ta nỹ tĩ ha-mẽ, keja.

Ag mỹ kan krég ti?
Hỹ. Ãn kã ag tỹ kan krég tĩ, ha-mẽ, kamĩjũ ki ag tóg tuj mũ, seraria tag ag tu, vẽnh-mỹ ty ag tóg ka tu kỹ jun ké ke tĩ, ham, kar kamĩjũ ũ tóg tuj kãgej mũ gé ha-mã, ẽn kã ẽg pi nén ũ vég tĩ ham, vẽnh-kag tĩg ja kera ẽg ẽn kã, mỹr ĩn ũ pi ve há ke mũ ha-mẽ, ag hãra rĩgmũ tĩ hã kanhgág pi ĩn há nỹgnĩ ham, mỹr ãn kã ẽg ta séfre vĩja mĩ mũ ham,vẽnh-kag tĩg ja kanhgág ti ham, ãn kã pã’i mág ag hã vy séfre mré nén ũn vej mũ ha-mã.

Javo turma tỹ tũ ken kỹ kanhgág ag hẽren ser?
Ha-mã kosin turma tỹ tũ ken jé, kanhgág ag tỹ nejé séfren vẽnh-von nỹ, ham, ãn ki ag tóg ser kasiki fãg ha-mã, kỹ kasiki tag vé ser séfre tãg jun kỹ, ti mỹ, mũnỹ vẽnh mãn jé ke mũ, kỹ tóg ti mré vẽnh mãn mũ ser, séfre ti.
Kỹ kanhgág kajró ag tỹ ser ti mỹ, ẽg hã vỹ kasiki mré nén ũ kar venh mỹ ha ke nỹ, ha-mã, ãn ki kanhgág kajró ag ta ser, gan renda ke mũ, ha-mẽ, porcentage ki ha-mẽ, kỹ fóg ag tỹ ga nỹ ãn mĩ rãnhrãj mũg tĩ ha, ka ty ta tĩg nĩ ser, turma tũg kar, kanhgág prẽn-prẽn pi, mã há tĩg nĩ ser.
Kỹ ta isa vẽso jykrén kỹ inh mỹ kagajgy tĩg nĩ, inh kynhme ta jynh ke tĩ, ha-mẽ, hẽri mũn gej ge hẽ tóg, ha-mẽ, hã-ka isỹ ã mré vãmén nĩ nĩ ha, hãra ta há nỹ ẽg vãmén ti, ke tũ mỹr isa ã rĩnve inh kanẽ var tỹ jynh kenh mũ.