Kanhgág tũ pẽ

KANHGÁG TŨ PẼ

Mỹkra - ag tỹ ag prũ fag mỹ tój fã, ag tỹ fag tu há tỹvĩ ẽn kã.
Nỹ - mỹnh - inh mỹnh fi, inh mỹnh fi mré ke fag kar inh mỹnh fi rég’re fag.
Vỹ’ - ẽg tỹ jagnã jyjy tó javãn kỹ jag nỹ mỹ tój fã.
Jóg - inh panh.
Ve - inh mré ke fag/ inh rá rike fag
Rég’re - inh mré ke ag/ inh rá rike ag
Jamré - rá ũ ag / inh prũ fi rég’re ag.
Jamré sĩ - inh prũ fi jẽvy ti.
Jamré sĩ fi - inh prũ fi jẽvy fi / inh prũ sĩ fi.
Má - inh panh ve fag.
Pá - má hẽ ri ke tóg nĩ. Sỹ fi mré vãmén ka sóg pá ke tĩ.
ẽg no - ẽg mré ke rén ti – jãvy.
Juke - tyj vén ja ti.
Prũ - inh prũ fi – inh prũ fi rég’re fag / inh má fi krã fag.
Kakrẽ/kakrã - inh prũ fi panh / ti rég’re ag / rá ũ ag.
Pẽj pẽ - jyjy pẽ ti nĩ (jyjy kórég), vẽnh kórég vóg fã/ Pẽj kamẽ kar pẽj kanhru tóg tĩ.
Pẽj ag jyjy - Gavóg, Gare, Garẽn, Garé, Garija, Rópryg, Mrógjy,...
Pẽj ag tóg kygtãg kỹ nỹtĩ, ag tỹ vẽnh kórég vóg jé, fe tar ag nỹtĩ.
Pẽj - kanhgág ag krẽ pi jé, fóg krã vẽ kanhgág fi mré.
kanhgág ag mỹ tynhkry jẽ já tóg mũ, hã kỹ ag tóg ti kri vẽnh rãnhrãj kar tovãnh tĩ kar ti pi tỹ pã’i nĩj mữ gé. Hãra tóg tỹ kanhgág kar ag jamré nĩj mữ.
Pẽ - jã ja tũ.
Sa- Jã ja.
Rá rég’re - rá rég’re hã vỹ ge nĩ: kamẽ ki tyj kỹ nĩ ra tóg kanhru jyjy vyn kỹ nĩ. Ti tyj kar tóg kaga kỹ há ke tũg mũ, kỹ kujá tóg kanhru jyjy tỹ ti kri fij mũ, ag tỹ ti péju vã, vẽnhkuprĩg ag ju.

Miguel kar Arão (Guarita - RS)