Xapecó (SC)

Sa + ẽgminko.

Japekó ty ag jamã vỹ ag mỹ vẽnhven pẽ han ja nĩ prỹ tỹ 1902 kã Paranỹ tá Guvernũ tugnĩn. Prỹg ẽg ka 1916 kã Oeste Sỹnta Katarĩnỹ kar vỹ tỹ Paranỹ tũ kar ja nĩ.
Goj ty japekó kar Goj tỹ japekó sĩ kar ẽmĩn tỹ Teregrafika vã tỹ kanhgág ag tu kar nĩ há. Fog tỹ 1900 ki ga rán já ãn ag tugvãnh ag tóg mũ (Decreto nº 2) tugnĩn. Hãra ũn ga má gag vỹ fyr mĩ kanhgág ag ga ki ge mãn já nĩ. Prỹg 1949 kã (SPI) mỹ rãnhrãj mũ ag vỹ jẽnkamu mãg já nĩ ag tỹ kanhgág ag pétãn já ẽmã tỹ ũmu kemũ ẽn ta. Prỹg tỹ 1952 kã Sỹnta Katarĩnỹ ta Governũ pẽ vã kanhgág ag ga ũ kunũnh mãn mũ mugé ẽma tỹ japekó tá ag tỹ fóg ãkrãn krãn kamã ag mỹ vin já Riu Grane no Sur ki ke ag mỹ vãnh nỹtija regre ki: Torniju ki (ũri EntreRio) kar Japekó sĩ (ũri Bom Jesus ke tóg tĩ). Javo kanhgág ag ga ũ ag vỹ kanhgág ag nĩgã kunũnh kỹ nỹtĩ Japekó tá.
Prỹg tỹ 2007 kã kanhgág ag tỹ vẽsarinhrénh ki prỹg 20 ke han ja ra kanhgág ag Japekó tá ag ga gỹjỹ ke mãn mũ ẽmã tỹ Torno ĩmu tá (Toldo Umbú).
Mĩnĩstru vỹ ga tag tu kinhrãn mũ ĩmu tĩ kỹ tóg revoga ke mũ kysẽ pir han kar.
Japekó tá ag ga mĩ ag vã ẽkré mág hyn han mũ sója tỹ kar trigu tỹ.
Kanhgág ũ ag pam ag tóg mũ, ag tỹ ag nỹtĩja mĩ jag nẽ tu vẽnhmãn kỹ nỹtĩ ja ag ga pẽ kãmĩ.
Ga mág ẽn vỹ kanhgág pir ag nĩgé mĩ nỹtĩ, ũn tỹ ãkrãn krãn kamã ag mỹ.
Ãn tugnĩn kanhgág ũ ag vã kókĩn kĩr mũ nĩ ag ga tũ tugnĩn ag ne ki ãkrãn ge tũ tugnĩn Guvernũ tỹ vẽjẽn jẽgnẽ tỹvĩn hã jẽmẽ kỹ ag tóg nỹtĩ.
Kanhgág ag jujẽ ag (funai) ag pi ne han mũ kanhgág ag vẽsarĩnhrénh vê kỹ. (Volmar da silva)

ũ ki ta > http://www.portalkaingang.org/index_xapeco.htm